Η ικανότητα να αντέχουμε την ανασφάλεια
Ένα από τα πιο διαδεδομένα αιτήματα της σύγχρονης ζωής είναι η ασφάλεια. Θέλουμε να νιώθουμε βέβαιοι, προστατευμένοι, ελεγχόμενοι. Όμως το ουσιαστικό έργο που έχουμε μπροστά μας δεν είναι να αισθανόμαστε διαρκώς ασφαλείς, αλλά να μπορούμε να αντέχουμε την ανασφάλεια. Γιατί η ανασφάλεια δεν είναι παθολογία. Είναι αναπόσπαστο στοιχείο της ύπαρξης.
Η ψευδαίσθηση της μόνιμης ασφάλειας
Η ανάγκη για ασφάλεια είναι βαθιά ανθρώπινη. Το πρόβλημα δεν βρίσκεται στην ανάγκη αυτή καθαυτή, αλλά στην προσδοκία ότι μπορεί να ικανοποιηθεί πλήρως. Η ζωή είναι εκ φύσεως αβέβαιη: οι σχέσεις αλλάζουν, τα σώματα φθείρονται, τα σχέδια ανατρέπονται. Όταν επιδιώκουμε απόλυτη ασφάλεια, ερχόμαστε αναπόφευκτα αντιμέτωποι με απογοήτευση και άγχος.
Η απόλυτη ασφάλεια δεν είναι στόχος. Είναι φαντασίωση.
Ανασφάλεια και άγχος
Πολλές φορές το άγχος δεν προκύπτει από την ίδια την αβεβαιότητα, αλλά από την αδυναμία μας να τη δεχτούμε. Όσο περισσότερο παλεύουμε να εξαλείψουμε κάθε ενδεχόμενο κινδύνου, τόσο περισσότερο το άγχος διογκώνεται. Η προσπάθεια απόλυτου ελέγχου γίνεται πηγή δυσφορίας.
Δεν αγχωνόμαστε επειδή η ζωή είναι αβέβαιη. Αγχωνόμαστε επειδή απαιτούμε να μην είναι.
Η αντοχή ως ψυχική δεξιότητα
Η ικανότητα να αντέχουμε την ανασφάλεια δεν είναι έμφυτο χάρισμα. Είναι δεξιότητα που καλλιεργείται. Σημαίνει ότι μπορούμε να παραμείνουμε σε επαφή με τον φόβο, την αβεβαιότητα και το «δεν ξέρω», χωρίς να πανικοβαλλόμαστε ή να καταφεύγουμε άμεσα σε άκαμπτες λύσεις.
Η αντοχή δεν εξαλείφει τον φόβο. Μας επιτρέπει να ζούμε παρά την ύπαρξή του.
Η ανασφάλεια στις σχέσεις
Στις ανθρώπινες σχέσεις, η ανασφάλεια είναι αναπόφευκτη. Δεν μπορούμε να έχουμε πλήρη έλεγχο πάνω στα συναισθήματα ή στις επιλογές του άλλου. Όταν προσπαθούμε να «εξασφαλίσουμε» τη σχέση μέσω ελέγχου, ζήλιας ή υπερπροσαρμογής, συχνά την αποδυναμώνουμε.
Η ώριμη σχέση δεν βασίζεται στη βεβαιότητα, αλλά στην ανεκτικότητα της αβεβαιότητας.
Η ψευδής υπόσχεση του ελέγχου
Ο έλεγχος παρουσιάζεται συχνά ως αντίδοτο στην ανασφάλεια. Στην πράξη, όμως, λειτουργεί ως προσωρινό αναισθητικό. Μπορεί να μειώνει στιγμιαία την ένταση, αλλά μακροπρόθεσμα ενισχύει την αίσθηση ότι χωρίς έλεγχο καταρρέουμε. Έτσι, η ανασφάλεια επιστρέφει πιο έντονη.
Όσο περισσότερο εξαρτάσαι από τον έλεγχο, τόσο λιγότερο αντέχεις την αβεβαιότητα.
Η υπαρξιακή διάσταση της ανασφάλειας
Σε βαθύτερο επίπεδο, η ανασφάλεια συνδέεται με θεμελιώδεις υπαρξιακές πραγματικότητες: την περατότητα, την απώλεια, την ελευθερία επιλογής. Δεν υπάρχουν απόλυτες εγγυήσεις για το μέλλον. Η συνειδητοποίηση αυτή μπορεί να τρομάζει, αλλά ταυτόχρονα μας καλεί σε μια πιο αυθεντική στάση ζωής.
Η αποδοχή της ανασφάλειας είναι αποδοχή της ανθρώπινης συνθήκης.
Τι σημαίνει «αντέχω» την ανασφάλεια
Το να αντέχω την ανασφάλεια δεν σημαίνει ότι παραιτούμαι ή αδιαφορώ. Σημαίνει ότι μπορώ να:
- παίρνω αποφάσεις χωρίς πλήρη βεβαιότητα,
- παραμένω σε σχέσεις χωρίς εγγυήσεις,
- δέχομαι ότι δεν έχω όλες τις απαντήσεις,
- ζω με ερωτήματα χωρίς να παραλύω.
Η ανεκτικότητα της αβεβαιότητας ανοίγει χώρο για ελευθερία.
Η θεραπευτική εργασία και η ανασφάλεια
Στο θεραπευτικό πλαίσιο, η ανασφάλεια συχνά εμφανίζεται ως φόβος για το άγνωστο κομμάτι του εαυτού. Η θεραπεία δεν υπόσχεται ασφάλεια χωρίς ρωγμές. Προσφέρει, όμως, ένα σταθερό πλαίσιο μέσα στο οποίο η ανασφάλεια μπορεί να διερευνηθεί χωρίς να κατακλύζει.
Η θεραπεία δεν αφαιρεί την αβεβαιότητα. Βοηθά να τη χωρέσουμε.
Από την ασφάλεια στην εμπιστοσύνη
Όσο λιγότερο βασιζόμαστε στην ψευδαίσθηση της απόλυτης ασφάλειας, τόσο περισσότερο μπορούμε να αναπτύξουμε εμπιστοσύνη: στον εαυτό μας, στις αντοχές μας, στην ικανότητά μας να αντιμετωπίζουμε δυσκολίες. Η εμπιστοσύνη δεν γεννιέται από τη βεβαιότητα, αλλά από την εμπειρία ότι μπορούμε να αντέξουμε.
Η εμπιστοσύνη αντικαθιστά την ανάγκη για έλεγχο.
Συμπέρασμα
Το έργο που καλούμαστε να αναλάβουμε δεν είναι να εξασφαλίσουμε μια ζωή χωρίς ανασφάλεια. Είναι να καλλιεργήσουμε την ικανότητα να τη διαχειριζόμαστε χωρίς να χάνουμε τον εαυτό μας. Όταν μπορούμε να αντέχουμε την ανασφάλεια, η ζωή γίνεται λιγότερο άκαμπτη και περισσότερο αληθινή. Όχι επειδή είναι ασφαλής, αλλά επειδή είναι βιώσιμη.