Ρίσκο και αποτυχία: οι δύο πόρτες της ανάπτυξης
Υπάρχει μια αλήθεια που δεν είναι πάντα ευχάριστη, αλλά είναι απελευθερωτική: αν θέλουμε να ζήσουμε, χρειάζεται να πάρουμε ρίσκα. Και αν θέλουμε να μεγαλώσουμε, χρειάζεται να αποτύχουμε. Όχι επειδή η αποτυχία είναι «καλή», αλλά επειδή είναι αναπόφευκτη όταν δοκιμάζουμε κάτι αληθινά νέο. Και χωρίς το νέο, η ζωή συχνά γίνεται απλώς διαχείριση.
Η αποφυγή του ρίσκου μοιάζει με ασφάλεια, αλλά συχνά είναι φόβος μεταμφιεσμένος. Και ο φόβος, όταν κυβερνά, μικραίνει τη ζωή. Η ανάπτυξη, αντίθετα, απαιτεί έκθεση. Απαιτεί να ρισκάρουμε να φανούμε, να δοκιμάσουμε, να αποτύχουμε, να ξανασηκωθούμε.
Γιατί το ρίσκο είναι προϋπόθεση του «ζω»
Το «ζω» δεν είναι μόνο να υπάρχω. Είναι να συμμετέχω. Να επιλέγω. Να αγαπώ. Να δημιουργώ. Και όλα αυτά εμπεριέχουν αβεβαιότητα. Δεν υπάρχει σχέση χωρίς κίνδυνο απόρριψης. Δεν υπάρχει δημιουργία χωρίς κίνδυνο αποτυχίας. Δεν υπάρχει ελευθερία χωρίς κίνδυνο λάθους.
Όταν αποφεύγουμε το ρίσκο, συχνά αποφεύγουμε μαζί και τη χαρά. Γιατί η χαρά δεν είναι εγγυημένη. Είναι αποτέλεσμα εμπλοκής με τη ζωή. Και η εμπλοκή έχει κόστος: το κόστος του «μπορεί να πονέσω».
Αποτυχία: ο φόρος της προσπάθειας
Η αποτυχία δεν είναι απόδειξη ανικανότητας. Είναι ο φόρος της προσπάθειας. Αν δεν αποτύχεις ποτέ, πιθανότατα δεν δοκίμασες ποτέ κάτι που να σε ξεπερνά. Η αποτυχία δείχνει ότι κινήθηκες πέρα από τη ζώνη άνεσης. Και εκεί ακριβώς συμβαίνει η ανάπτυξη.
Το πρόβλημα δεν είναι η αποτυχία. Το πρόβλημα είναι η ντροπή που κολλά πάνω της. Όταν ντρεπόμαστε, η αποτυχία γίνεται ταυτότητα: «είμαι αποτυχία». Αν όμως τη δούμε ως γεγονός: «απέτυχα σε αυτό», τότε παραμένει κάτι που μπορεί να αναλυθεί, να διορθωθεί, να μετατραπεί σε γνώση.
Ο φόβος της αποτυχίας και η ψευδαίσθηση του ελέγχου
Πίσω από τον φόβο της αποτυχίας κρύβεται συχνά η ανάγκη ελέγχου. Αν τα κάνω όλα τέλεια, δεν θα πληγωθώ. Αν περιμένω την ιδανική στιγμή, δεν θα εκτεθώ. Αν δεν ξεκινήσω, δεν θα αποτύχω.
Αλλά εδώ υπάρχει μια σιωπηλή ανταλλαγή: κερδίζω την ψευδαίσθηση ότι είμαι ασφαλής και χάνω τη δυνατότητα να εξελιχθώ. Η ανάπτυξη δεν συμβιβάζεται με τον απόλυτο έλεγχο. Θέλει χώρο για λάθος. Θέλει ανοχή στην αβεβαιότητα.
Ρίσκο με σοφία: όχι παρορμητικότητα
Το ρίσκο δεν σημαίνει απερισκεψία. Σημαίνει συνειδητή έκθεση. Σημαίνει να ξέρω τι ρισκάρω και γιατί. Να έχω μια ρεαλιστική εικόνα του κόστους, αλλά να μην αφήνω το κόστος να καταργεί την επιθυμία.
Υπάρχει ρίσκο που σε μεγαλώνει και ρίσκο που σε καταστρέφει. Η διαφορά είναι η πρόθεση και το πλαίσιο: προχωράω για να ζήσω πιο αληθινά ή για να γεμίσω ένα κενό βιαστικά; Ρισκάρω με σχέδιο ή με φυγή;
Πρακτικά: πώς να εξασκήσουμε το ρίσκο και την αποτυχία
Η αντοχή στο ρίσκο και στην αποτυχία χτίζεται όπως ένας μυς—σταδιακά. Μερικές πρακτικές κινήσεις:
1) Μικρά ρίσκα καθημερινά (ένα μήνυμα, μια ειλικρινής κουβέντα, μια νέα συνήθεια).
2) Απο-δραματοποίηση του λάθους (τι έμαθα; τι θα κάνω διαφορετικά;).
3) Διάκριση ανάμεσα σε «λάθος» και «αξία» (δεν μειώνεται η αξία σου επειδή απέτυχες).
4) Στήριξη από σχέση/πλαίσιο (άνθρωποι που δεν σε ταυτίζουν με το αποτέλεσμα).
5) Έμφαση στη διαδικασία, όχι μόνο στο αποτέλεσμα.
Όταν αρχίζεις να το εξασκείς, διαπιστώνεις κάτι σημαντικό: δεν χρειάζεται να εξαφανιστεί ο φόβος για να κινηθείς. Αρκεί να μην του παραδώσεις το τιμόνι.
Το κεντρικό μήνυμα
Αν θέλουμε να ζήσουμε, χρειάζεται να πάρουμε ρίσκα. Αν θέλουμε να μεγαλώσουμε, χρειάζεται να αποτύχουμε. Η ζωή χωρίς ρίσκο είναι μια ζωή περιορισμένη. Και η ανάπτυξη χωρίς αποτυχία είναι μια ανάπτυξη φανταστική.
Το ζητούμενο δεν είναι να μη φοβόμαστε. Είναι να αποφασίζουμε, ακόμη και με φόβο, προς την πλευρά της ζωής.