Ό,τι επαναλαμβάνεις σε γίνεται: όταν το ψέμα προς τον εαυτό αλλοιώνει τη μορφή σου
Ο άνθρωπος γίνεται αυτό που επαναλαμβάνει· κι αν επαναλαμβάνει το ψέμα προς τον εαυτό του, χάνει την ίδια του τη μορφή. Δεν πρόκειται για ποιητική υπερβολή. Είναι μια ψυχολογική πραγματικότητα: η επανάληψη διαμορφώνει ταυτότητα. Αυτό που λέμε συχνά, αυτό που δικαιολογούμε, αυτό που αποφεύγουμε να δούμε, γίνεται σταδιακά ο τρόπος που υπάρχουμε.
Το ψέμα προς τον εαυτό δεν είναι πάντα συνειδητό. Συχνά μοιάζει με «μικρές» παραχωρήσεις: «δεν πειράζει», «έτσι είναι τα πράγματα», «δεν μπορώ αλλιώς», «δεν χρειάζεται να το συζητήσω». Όμως όταν αυτές οι φράσεις επαναλαμβάνονται, δεν περιγράφουν πια την πραγματικότητα. Τη δημιουργούν.
Η δύναμη της επανάληψης
Η επανάληψη είναι ένας από τους βασικούς μηχανισμούς της ψυχής. Με επανάληψη μαθαίνουμε, με επανάληψη συνηθίζουμε, με επανάληψη χτίζουμε χαρακτήρα. Δεν γινόμαστε αυτό που σκεφτήκαμε μία φορά. Γινόμαστε αυτό που κάνουμε ξανά και ξανά.
Αυτό ισχύει και για τις εσωτερικές μας αφηγήσεις. Η ιστορία που λες στον εαυτό σου για το ποιος είσαι, για το τι αξίζεις, για το τι «επιτρέπεται» να θέλεις, γίνεται ένα εσωτερικό σύστημα κανόνων. Και οι κανόνες αυτοί καθορίζουν το μέλλον σου.
Τι σημαίνει «ψέμα προς τον εαυτό»
Το ψέμα προς τον εαυτό δεν είναι πάντα ένα μεγάλο ψεύδος. Είναι συχνά η αποφυγή μιας αλήθειας που πονά. Είναι η άρνηση μιας ανάγκης. Είναι η απόκρυψη ενός ορίου. Είναι η παραμέληση μιας επιθυμίας που φοβάσαι ότι «δεν δικαιούσαι».
Μπορεί επίσης να είναι μια επίμονη ταύτιση με έναν ρόλο: ο δυνατός, ο καλός, ο λογικός, ο χρήσιμος. Όταν ο ρόλος γίνεται φυλακή, τότε το ψέμα είναι ότι «αυτό είμαι». Στην πραγματικότητα, αυτό είναι μόνο ένα κομμάτι σου. Και όταν επαναλαμβάνεις την ταύτιση, χάνεις πρόσβαση στα υπόλοιπα κομμάτια.
Πώς χάνεται «η μορφή»
Η «μορφή» εδώ δεν είναι η εικόνα μας προς τα έξω. Είναι η αίσθηση εσωτερικής συνοχής. Το να νιώθεις ότι έχεις πρόσωπο μέσα σου, ότι μπορείς να αναγνωρίσεις τον εαυτό σου στις επιλογές σου.
Όταν επαναλαμβάνεις το ψέμα, αρχίζεις να ζεις με ασυνέπεια. Λες ότι θέλεις κάτι, αλλά πράττεις το αντίθετο. Λες ότι δεν σε πειράζει, αλλά μέσα σου θυμώνεις. Λες ότι είσαι καλά, αλλά το σώμα σου διαμαρτύρεται. Αυτή η διάσπαση κουράζει. Και σιγά σιγά, ο άνθρωπος χάνει την επαφή με το τι είναι αληθινό.
Οι «ήσυχες» φράσεις που μας διαβρώνουν
Υπάρχουν κάποιες συνηθισμένες φράσεις που μοιάζουν αθώες, αλλά όταν επαναλαμβάνονται, γίνονται μοτίβο αυτοεξαφάνισης. «Δεν έχει σημασία». «Θα περάσει». «Δεν χρειάζεται να το κάνω θέμα». «Έτσι είμαι εγώ». Αν αυτές οι φράσεις καλύπτουν συνεχώς πόνο, ανάγκη ή αδικία, τότε δεν είναι ηρεμία. Είναι άρνηση.
Η άρνηση είναι ένας τρόπος προστασίας βραχυπρόθεσμα. Μα μακροπρόθεσμα γίνεται φθορά. Γιατί προστατεύει την επιφάνεια, αλλά εγκαταλείπει τον πυρήνα.
Η αλήθεια δεν είναι σκληρότητα
Πολλοί φοβούνται την αλήθεια γιατί τη συνδέουν με σκληρότητα. Όμως η αλήθεια προς τον εαυτό δεν είναι επίθεση. Είναι φροντίδα. Είναι η επιλογή να σταθείς δίπλα σου, να σε δεις χωρίς προσποίηση, χωρίς να σε καταδικάσεις.
Η αλήθεια είναι η αρχή της αλλαγής. Όχι επειδή υπόσχεται μια τέλεια ζωή, αλλά επειδή επαναφέρει τη συνοχή. Και όταν υπάρχει συνοχή, υπάρχει και δύναμη.
Πώς σπάει ο κύκλος του αυτο-ψεύδους
Ο κύκλος σπάει με μικρές, συγκεκριμένες κινήσεις. Όχι με μεγάλες δηλώσεις. Πρώτα, με αναγνώριση: «εδώ δεν είμαι ειλικρινής». Μετά, με ερώτηση: «τι φοβάμαι να δω;». Και τέλος, με μια πράξη συνέπειας, έστω μικρή: ένα όριο, μια συζήτηση, μια απόφαση, μια αλλαγή ρουτίνας.
Η συνέπεια δεν είναι τελειότητα. Είναι η επιλογή να μην ζεις σε μόνιμη διάσπαση. Και αυτό, όταν επαναλαμβάνεται, σε ξαναφτιάχνει.
Η επανάληψη μπορεί να σε σώσει
Ακριβώς επειδή η επανάληψη σε διαμορφώνει, μπορεί και να σε θεραπεύσει. Μπορείς να επαναλάβεις την αλήθεια. Όχι ως σύνθημα, αλλά ως πράξη. Να πεις «όχι» εκεί που πάντα έλεγες «ναι». Να ζητήσεις αυτό που χρειάζεσαι. Να σταματήσεις να ακυρώνεις το βίωμά σου.
Ο άνθρωπος γίνεται αυτό που επαναλαμβάνει. Αν επαναλαμβάνει το ψέμα, χάνει τη μορφή του. Αν επαναλαμβάνει την αλήθεια, την ξαναβρίσκει.