Η αποφυγή προστατεύει το παρόν εις βάρος του μέλλοντος
Η αποφυγή είναι μια στρατηγική που συχνά υιοθετούμε για να μειώσουμε τον άμεσο ψυχικό πόνο. Προσφέρει μια αίσθηση ανακούφισης εδώ και τώρα. Ωστόσο, η αποφυγή προστατεύει το παρόν εις βάρος του μέλλοντος, δημιουργώντας κόστος που συχνά αγνοούμε μέχρι να γίνει εμφανές.
Όταν αποφεύγουμε, δεν λύνουμε το πρόβλημα. Το μεταθέτουμε. Η ένταση μπορεί να μειώνεται προσωρινά, αλλά το νόημα της εμπειρίας παραμένει ανεπεξέργαστο. Με τον χρόνο, αυτό το ανεπεξέργαστο φορτίο επιστρέφει με μεγαλύτερη ισχύ.
Τι είναι η αποφυγή στην καθημερινή ζωή
Η αποφυγή εμφανίζεται με πολλές μορφές. Μπορεί να είναι η αναβολή μιας δύσκολης συζήτησης. Μπορεί να είναι η απομάκρυνση από συναισθήματα που μας φοβίζουν. Μπορεί ακόμη να είναι η υπερβολική απασχόληση για να μην μείνουμε μόνοι με τον εαυτό μας.
Σε όλες τις περιπτώσεις, ο στόχος είναι κοινός: να προστατευτεί το παρόν. Να μη νιώσουμε άγχος, ενοχή ή θλίψη. Όμως αυτή η προστασία έχει τίμημα, γιατί παγώνει την εξέλιξη.
Η αποφυγή και η ψευδαίσθηση ασφάλειας
Η αποφυγή δημιουργεί την ψευδαίσθηση ελέγχου. Μας κάνει να πιστεύουμε ότι αν δεν κοιτάξουμε κάτι, δεν υπάρχει. Στην πραγματικότητα, αυτό που αποφεύγεται συνεχίζει να δρα στο παρασκήνιο.
Η ψυχική ενέργεια που απαιτείται για να διατηρηθεί η αποφυγή είναι μεγάλη. Το άτομο ζει σε συνεχή επαγρύπνηση. Προσπαθεί να μην αγγίξει ευαίσθητα σημεία. Έτσι, το παρόν γίνεται στενό και περιοριστικό.
Πώς η αποφυγή διαμορφώνει το μέλλον
Όταν η αποφυγή γίνεται μοτίβο, το μέλλον χτίζεται πάνω σε περιορισμούς. Επιλογές δεν γίνονται με βάση το νόημα, αλλά με βάση τον φόβο. Σχέσεις παραμένουν επιφανειακές. Ευκαιρίες χάνονται.
Η αποφυγή προστατεύει το παρόν εις βάρος του μέλλοντος γιατί στερεί από το άτομο την εμπειρία της υπέρβασης. Χωρίς έκθεση στο δύσκολο, δεν υπάρχει μάθηση. Χωρίς μάθηση, δεν υπάρχει ωρίμανση.
Αποφυγή και ευθύνη
Σε υπαρξιακό επίπεδο, η αποφυγή συνδέεται με την αποφυγή ευθύνης. Ευθύνη δεν σημαίνει ενοχή. Σημαίνει αναγνώριση ότι έχουμε ρόλο στη ζωή μας. Όταν αποφεύγουμε, παραιτούμαστε από αυτόν τον ρόλο.
Η ανάληψη ευθύνης συχνά συνοδεύεται από άγχος. Όμως αυτό το άγχος είναι δημιουργικό. Μας δείχνει ότι κάτι σημαντικό διακυβεύεται. Η αποφυγή, αντίθετα, μουδιάζει αυτή τη ζωτική ένταση.
Η σχέση αποφυγής και αυθεντικότητας
Η αυθεντικότητα απαιτεί επαφή με το δυσάρεστο. Απαιτεί να αντέξουμε συναισθήματα χωρίς να τα ακυρώσουμε. Η αποφυγή απομακρύνει το άτομο από τον εαυτό του.
Όσο περισσότερο αποφεύγουμε, τόσο λιγότερο γνωρίζουμε τι πραγματικά θέλουμε. Το μέλλον τότε δεν είναι αποτέλεσμα επιλογής, αλλά αποτέλεσμα φόβου.
Πότε η αποφυγή γίνεται σήμα κινδύνου
Η αποφυγή γίνεται προβληματική όταν περιορίζει τη ζωή. Όταν καθορίζει αποφάσεις. Όταν το άτομο αισθάνεται ότι «κολλάει» στο ίδιο σημείο.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, η αποφυγή προστατεύει το παρόν εις βάρος του μέλλοντος με τρόπο που γίνεται ορατός. Εμφανίζεται ως στασιμότητα, ανικανοποίητο ή αίσθηση κενού.
Η εναλλακτική της συνειδητής αντιμετώπισης
Η συνειδητή αντιμετώπιση δεν σημαίνει βίαιη έκθεση. Σημαίνει σταδιακή προσέγγιση με σεβασμό στα όρια. Σημαίνει να δώσουμε χώρο σε αυτό που αποφεύγαμε.
Όταν το άτομο επιλέγει να αντιμετωπίσει αντί να αποφύγει, το παρόν μπορεί να γίνει πιο δύσκολο. Το μέλλον όμως ανοίγει. Δημιουργείται προοπτική, νόημα και αίσθηση συνέχειας.
Συμπερασματικά
Η αποφυγή δεν είναι εχθρός. Είναι μηχανισμός προστασίας. Όμως όταν γίνεται τρόπος ζωής, περιορίζει την εξέλιξη. Η αποφυγή προστατεύει το παρόν εις βάρος του μέλλοντος μόνο όσο της το επιτρέπουμε.
Η επιλογή να στραφούμε προς αυτό που φοβόμαστε είναι πράξη ευθύνης και ελευθερίας. Εκεί αρχίζει η πραγματική αλλαγή.