Η αποφυγή διατηρεί τον εαυτό που γνωρίζεις αλλά εμποδίζει τον εαυτό που θα μπορούσες να γίνεις
Η αποφυγή είναι ένας ύπουλος μηχανισμός. Φαινομενικά μας προστατεύει, αλλά στην πραγματικότητα παγώνει την εξέλιξη. Η αποφυγή διατηρεί τον εαυτό που γνωρίζεις, όμως εμποδίζει τον εαυτό που θα μπορούσες να γίνεις. Δεν πρόκειται για αδυναμία χαρακτήρα, αλλά για έναν ανθρώπινο τρόπο διαχείρισης του φόβου.
Όταν αποφεύγουμε, επιλέγουμε τη βεβαιότητα αντί για το άγνωστο. Επιλέγουμε το οικείο, ακόμη κι αν μας περιορίζει. Έτσι, ο εαυτός μας μένει στάσιμος, ασφαλής αλλά ατελής.
Τι είναι πραγματικά η αποφυγή
Η αποφυγή δεν αφορά μόνο δύσκολες καταστάσεις. Αφορά και συναισθήματα, αποφάσεις, σχέσεις. Αποφεύγουμε να μιλήσουμε, να διεκδικήσουμε, να ρισκάρουμε. Με αυτόν τον τρόπο, αποφεύγουμε και την πιθανότητα αποτυχίας.
Όμως, μαζί με την αποτυχία αποφεύγουμε και την ανάπτυξη. Η αποφυγή λειτουργεί σαν ψυχολογικό αναισθητικό. Μειώνει τον άμεσο πόνο, αλλά και τη ζωτικότητα.
Γιατί ο εγκέφαλος αγαπά την αποφυγή
Ο εγκέφαλος είναι φτιαγμένος για επιβίωση, όχι για νόημα. Ό,τι μοιάζει απειλητικό, ακόμη κι αν είναι απλώς συναισθηματικό, καταγράφεται ως κίνδυνος. Έτσι, η αποφυγή γίνεται αυτόματη επιλογή.
Η ασφάλεια, όμως, δεν ταυτίζεται με την πληρότητα. Μπορεί να ζούμε χωρίς έντονες συγκρούσεις, αλλά και χωρίς βαθιά σύνδεση. Μπορεί να λειτουργούμε σωστά, αλλά όχι αυθεντικά.
Η αποφυγή στις σχέσεις
Στις ανθρώπινες σχέσεις, η αποφυγή παίρνει πολλές μορφές. Σιωπή, απόσταση, συμβιβασμός χωρίς φωνή. Φοβόμαστε ότι αν εκτεθούμε, θα χάσουμε την αποδοχή.
Έτσι, κρατάμε έναν εαυτό «διαχειρίσιμο». Όμως αυτός ο εαυτός δεν είναι ολόκληρος. Η αποφυγή εδώ προστατεύει τη σχέση όπως είναι, αλλά στερεί τη σχέση από το βάθος που θα μπορούσε να αποκτήσει.
Ο εαυτός που γνωρίζεις
Ο εαυτός που γνωρίζεις είναι το αποτέλεσμα προηγούμενων επιλογών. Είναι ο εαυτός που έμαθε πώς να επιβιώνει στο περιβάλλον του. Δεν είναι λάθος. Είναι προσαρμοστικός.
Όμως δεν είναι ο τελικός εαυτός. Είναι μια εκδοχή. Όταν η αποφυγή γίνεται μόνιμη στρατηγική, αυτή η εκδοχή παγιώνεται και αποκλείει άλλες δυνατότητες.
Ο εαυτός που θα μπορούσες να γίνεις
Ο μελλοντικός εαυτός δεν είναι ιδανικός ή τέλειος. Είναι πιο ελεύθερος. Έχει περάσει μέσα από φόβους, όχι γύρω από αυτούς. Έχει αντέξει την αβεβαιότητα.
Αυτός ο εαυτός δεν γεννιέται από άνεση. Γεννιέται από συνειδητή έκθεση. Από μικρά, επαναλαμβανόμενα βήματα προς αυτό που φοβόμαστε αλλά επιθυμούμε.
Η αποφυγή ως κόστος ζωής
Κάθε αποφυγή έχει κόστος. Όχι πάντα άμεσο, αλλά υπαρξιακό. Το κόστος είναι η συρρίκνωση του δυναμικού μας. Η αίσθηση ότι «κάτι λείπει» χωρίς να ξέρουμε τι.
Η αποφυγή δεν αφαιρεί μόνο εμπειρίες. Αφαιρεί και νόημα. Γιατί το νόημα προκύπτει από τη συμμετοχή, όχι από την απόσυρση.
Πώς αρχίζει η αλλαγή
Η αλλαγή δεν ξεκινά με θάρρος. Ξεκινά με επίγνωση. Με την αναγνώριση του τι αποφεύγουμε και γιατί. Χωρίς αυτοκατηγορία.
Ένα μικρό βήμα αρκεί. Μια ειλικρινής κουβέντα. Μια απόφαση που αναβάλλεται καιρό. Η κίνηση αυτή δεν καταργεί τον φόβο, αλλά τον μετατρέπει σε κατεύθυνση.
Ζώντας πέρα από την αποφυγή
Ζω πέρα από την αποφυγή σημαίνει ζω με ρίσκο. Όχι απερίσκεπτα, αλλά συνειδητά. Σημαίνει επιλέγω να είμαι παρών, ακόμη κι όταν δεν έχω εγγυήσεις.
Η ζωή τότε αποκτά πυκνότητα. Ο εαυτός διευρύνεται. Και η αποφυγή παύει να είναι φυλακή και γίνεται σήμα: εκεί βρίσκεται η επόμενη ανάπτυξη.