Η ανάπτυξη αποσταθεροποιεί γιατί αποδομεί γνώριμες ταυτότητες
Η προσωπική ανάπτυξη συχνά παρουσιάζεται ως κάτι θετικό και επιθυμητό. Ωστόσο, στην πράξη, η ανάπτυξη βιώνεται συχνά ως αποσταθεροποιητική. Ο λόγος είναι απλός αλλά βαθύς: η ανάπτυξη απαιτεί την αποδόμηση γνώριμων ταυτοτήτων. Ό,τι μας ήταν οικείο αρχίζει να χάνει τη σταθερότητά του.
Η αίσθηση ασφάλειας που προσφέρει μια ταυτότητα δεν εξαρτάται από το αν μας εξυπηρετεί, αλλά από το ότι τη γνωρίζουμε. Όταν η ανάπτυξη ξεκινά, αυτή η γνώση κλονίζεται. Και μαζί της κλονίζεται και η αίσθηση του εαυτού.
Τι είναι οι γνώριμες ταυτότητες
Οι γνώριμες ταυτότητες είναι οι ρόλοι και οι αφηγήσεις μέσα από τις οποίες έχουμε μάθει να υπάρχουμε. «Είμαι ο δυνατός», «είμαι ο καλός», «είμαι αυτός που αντέχει». Αυτές οι ταυτότητες οργανώνουν τη ζωή και τις σχέσεις μας.
Δεν είναι απαραίτητα ψευδείς ή προβληματικές. Είναι, όμως, περιοριστικές όταν παραμένουν αμετάβλητες. Η ανάπτυξη απαιτεί να τις επανεξετάσουμε και, συχνά, να τις αποδομήσουμε.
Γιατί η ανάπτυξη μοιάζει απειλητική
Η ανάπτυξη μοιάζει απειλητική γιατί μας απομακρύνει από το γνώριμο. Ακόμη και μια δυσλειτουργική ταυτότητα προσφέρει προβλεψιμότητα. Όταν αυτή αρχίζει να καταρρέει, εμφανίζεται αβεβαιότητα.
Η αβεβαιότητα γεννά άγχος. Ο άνθρωπος νιώθει ότι δεν ξέρει πια ποιος είναι ή πώς να σταθεί. Αυτή η φάση είναι συχνά παρεξηγημένη ως οπισθοδρόμηση, ενώ στην πραγματικότητα αποτελεί ένδειξη αλλαγής.
Η αποδόμηση ως αναγκαίο στάδιο
Η αποδόμηση δεν είναι αποτυχία. Είναι στάδιο. Όταν μια παλιά ταυτότητα δεν επαρκεί πια, χρειάζεται να χαλαρώσει για να δημιουργηθεί χώρος για κάτι νέο.
Σε αυτό το στάδιο, ο άνθρωπος μπορεί να νιώθει χαμένος. Οι παλιές απαντήσεις δεν λειτουργούν και οι νέες δεν έχουν ακόμη σχηματιστεί. Η ανάπτυξη εδώ μοιάζει περισσότερο με αποδιοργάνωση παρά με πρόοδο.
Το κενό ανάμεσα στο παλιό και το νέο
Ανάμεσα στην παλιά και τη νέα ταυτότητα υπάρχει ένα κενό. Αυτό το κενό είναι συχνά το πιο δύσκολο σημείο της ανάπτυξης. Δεν υπάρχει σαφήνεια, μόνο ερωτήματα.
Πολλοί άνθρωποι προσπαθούν να γεμίσουν αυτό το κενό γρήγορα. Όμως η βιασύνη συχνά οδηγεί στην υιοθέτηση μιας νέας, εξίσου άκαμπτης ταυτότητας. Η ανάπτυξη χρειάζεται χρόνο και ανοχή στην ασάφεια.
Η ανάπτυξη ως επαναδιαπραγμάτευση του εαυτού
Η ανάπτυξη δεν σημαίνει να γίνουμε κάποιος άλλος. Σημαίνει να επαναδιαπραγματευτούμε ποιοι είμαστε. Να επιτρέψουμε περισσότερες πλευρές του εαυτού να υπάρξουν.
Αυτή η διαδικασία αποσταθεροποιεί γιατί καταργεί τις απόλυτες βεβαιότητες. Όμως, ταυτόχρονα, δημιουργεί χώρο για αυθεντικότητα και ευελιξία.
Η θεραπευτική οπτική της αποσταθεροποίησης
Στο θεραπευτικό πλαίσιο, η αποσταθεροποίηση συχνά είναι ένδειξη ότι κάτι κινείται. Όταν ένας άνθρωπος νιώθει λιγότερο σίγουρος για τον εαυτό του, μπορεί να βρίσκεται πιο κοντά στην αλλαγή.
Ο στόχος δεν είναι να επιστρέψει γρήγορα στη σταθερότητα, αλλά να αντέξει τη μεταβατική φάση. Μέσα από αυτή τη διαδικασία, αναδύονται νέες μορφές ταυτότητας.
Ανάπτυξη και αντοχή
Η ανάπτυξη απαιτεί αντοχή. Όχι την αντοχή του «σφίγγω τα δόντια», αλλά την αντοχή του «παραμένω παρών». Η αποσταθεροποίηση δεν χρειάζεται να εξαλειφθεί. Χρειάζεται να γίνει ανεκτή.
Όταν ο άνθρωπος επιτρέπει στον εαυτό του να περάσει από αυτή τη φάση, η ανάπτυξη αποκτά βάθος. Οι νέες ταυτότητες δεν είναι απλώς διαφορετικές. Είναι πιο ευρύχωρες.
Συμπέρασμα
Η ανάπτυξη βιώνεται ως αποσταθεροποιητική γιατί αποδομεί τις γνώριμες ταυτότητες που μας κρατούσαν όρθιους. Αυτή η αποδόμηση δεν είναι απειλή, αλλά προϋπόθεση αλλαγής. Όταν αντέξουμε το ενδιάμεσο, η ανάπτυξη παύει να τρομάζει και αρχίζει να ελευθερώνει.